महाराष्ट्र गट-क सेवा संयुक्त परीक्षा - सविस्तर माहिती

महाराष्ट्र गट-क सेवा संयुक्त परीक्षा ही महाराष्ट्र लोकसेवा आयोगामार्फत (MPSC) तांत्रिक आणि लिपिक संवर्गातील पदांसाठी दरवर्षी घेतली जाते. या परीक्षेद्वारे प्रशासनातील महत्त्वाची सहाय्यक पदे भरली जातात, ज्यामध्ये टायपिंग टेस्ट (Typing Test) हा एक अत्यंत महत्त्वाचा टप्पा मानला जातो.

---

१. प्रमुख पदे आणि जबाबदाऱ्या (Major Group C Posts)

या परीक्षेद्वारे खालील ५ मुख्य पदांची भरती केली जाते:

• लिपिक-टंकलेखक (Clerk-Typist): मंत्रालयातील किंवा विविध जिल्हा कार्यालयांमधील कार्यालयीन कामकाज पाहणे. टायपिंगचे ज्ञान अनिवार्य.
• कर सहाय्यक (Tax Assistant): विक्रीकर किंवा वस्तू व सेवा कर (GST) विभागात निरीक्षकांना मदत करणे. टायपिंग प्रमाणपत्र आवश्यक.
• दुय्यम निरीक्षक (Sub-Inspector in State Excise): राज्य उत्पादन शुल्क विभागात बेकायदेशीर दारू आणि अमली पदार्थांच्या विक्रीवर नियंत्रण ठेवणे.
• तांत्रिक सहाय्यक (Technical Assistant): विमा संचालनालयातील तांत्रिक कामे पाहणे.
• उद्योग निरीक्षक (Industry Inspector): उद्योग संचालनालयांतर्गत उद्योगांच्या नोंदणी आणि तपासणीची कामे करणे.

---

२. पात्रता निकष (Eligibility)

अ) शैक्षणिक पात्रता:

• कोणत्याही शाखेतील पदवी (Degree) असणे आवश्यक.

ब) टायपिंग पात्रता (केवळ लिपिक व कर सहाय्यक साठी):

• मराठी टायपिंग: किमान ३० श.प्र.मि. (WPM).
• इंग्रजी टायपिंग: किमान ४० श.प्र.मि. (WPM).
• उमेदवाराकडे सरकारमान्य टायपिंग सर्टिफिकेट असणे अनिवार्य आहे.

क) वयोमर्यादा:

• किमान १९ वर्षे. कमाल ३८ (खुला) आणि ४३ (राखीव प्रवर्ग).

---

३. परीक्षेचे टप्पे (Exam Stages)

ही परीक्षा २ मुख्य टप्प्यांत पार पडते:

1. संयुक्त पूर्व परीक्षा: १०० गुण (वस्तुनिष्ठ).
2. मुख्य परीक्षा: ४०० गुण (वस्तुनिष्ठ - पेपर १ व २).
3. टायपिंग चाचणी (Skill Test): केवळ पात्रतेसाठी (लिपिक व कर सहाय्यक साठ).

---

४. वेतनश्रेणी (Salary Structure)

७ व्या वेतन आयोगानुसार वेतन:

• लिपिक-टंकलेखक: साधारण ₹१९,९०० - ₹६३,२०० + भत्ते.
• कर सहाय्यक: साधारण ₹२५,५०० - ₹८१,१०० + भत्ते.

महाराष्ट्र गट-क सेवा संयुक्त परीक्षा - अभ्यासक्रम (Syllabus)

गट-क सेवांसाठीचा अभ्यासक्रम हा वस्तुनिष्ठ स्वरूपाचा असून तो उमेदवाराच्या मूलभूत ज्ञानाची चाचणी घेतो.

---

१. संयुक्त पूर्व परीक्षा (Prelims Syllabus - 100 Marks)

पूर्व परीक्षा ही सर्व गट-क पदांसाठी सामायिक असते.

• इतिहास: महाराष्ट्राचा इतिहास (विशेषतः समाज सुधारकांचा संदर्भ).
• भूगोल: महाराष्ट्राचा आणि भारताचा भूगोल, पर्जन्यमान, नद्या, कृषी.
• अर्थव्यवस्था: भारतीय अर्थव्यवस्था, बँकिंग, लोकसंख्या, अर्थसंकल्प (Budget).
• राज्यशास्त्र: लोकप्रशासन, ग्रामप्रशासन, ७३ वी व ७४ वी घटनादुरुस्ती.
• सामान्य विज्ञान: भौतिकशास्त्र, रसायनशास्त्र, जीवशास्त्र आणि आरोग्यशास्त्र.
• चालू घडामोडी: राष्ट्रीय व आंतरराष्ट्रीय महत्त्वाच्या घडामोडी.
• अंकगणित व बुद्धिमत्ता: बेरीज, वजाबाकी, सरासरी, गुणोत्तर आणि तर्कसंगत विचार.

---

२. मुख्य परीक्षा (Mains Syllabus - 400 Marks)

मुख्य परीक्षेत दोन अनिवार्य पेपर्स असतात:

पेपर १: संयुक्त पेपर (Marathi & English - 200 Marks)

• मराठी: व्याकरण, शब्दसंग्रह, मनी, वाक्प्रचार आणि उतारा.
• इंग्रजी: Common Grammar, Sentence Structure, Vocabulary based on standard levels.

पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता (200 Marks)

• सामान्य मानसिक क्षमता (IQ).
• चालू घडामोडी आणि आधुनिक भारताचा इतिहास.
• महाराष्ट्राचा भूगोल आणि भारतीय राज्यकघटना.
• माहितीचा अधिकार (RTI) आणि लोकसेवा हक्क अधिनियम.
• संगणक व माहिती तंत्रज्ञान.
• विशेष ज्ञान (पदांनुसार):
  • लिपिक: टायपिंगचे ज्ञान, कार्यालयीन शिष्टाचार.
  • कर सहाय्यक: बुक-कीपिंग, हिशेब तपासणी (Audit), वित्तीय प्रशासन.
  • तांत्रिक सहाय्यक: विमा शास्त्राची मूलतत्त्वे.