महाराष्ट्र नागरी सेवा राजपत्रित संयुक्त परीक्षा - अभ्यासक्रम (Detailed Syllabus)

राजपत्रित सेवांसाठीचा अभ्यासक्रम आता अधिक व्यापक आणि विश्लेषणात्मक करण्यात आला असून तो २०२५ पासून वर्णनात्मक (Descriptive) झाला आहे.

---

१. पूर्व परीक्षा (Preliminary Syllabus)

पूर्व परीक्षेत दोन अनिवार्य पेपर्स असतात, जे वस्तुनिष्ठ (Objective) स्वरूपाचे आहेत:

पेपर १: सामान्य अध्ययन (General Studies - 200 Marks)

• चालू घडामोडी: राज्य, राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील महत्त्वाच्या घटना.
• इतिहास: भारताचा इतिहास (विशेषतः महाराष्ट्राचा संदर्भ) आणि भारतीय राष्ट्रीय चळवळ.
• भूगोल: महाराष्ट्र, भारत आणि जगाचा भौतिक, सामाजिक आणि आर्थिक भूगोल.
• राज्यघटना: भारतीय राज्यघटना, राजकीय व्यवस्था, पंचायती राज, सार्वजनिक धोरण आणि हक्क.
• अर्थव्यवस्था: शाश्वत विकास, दारिद्र्य, समावेश (Inclusion), सामाजिक क्षेत्रातील उपक्रम.
• पर्यावरण: जैवविविधता, हवामान बदल आणि सामान्य पर्यावरणीय ज्ञान.
• सामान्य विज्ञान: दैनंदिन विज्ञानातील मूलभूत तत्वे.

पेपर २: CSAT (Qualifying - 33% Required)

• आकलन (Comprehension).
• तार्किक तर्क आणि विश्लेषणात्मक क्षमता (Logical Reasoning).
• निर्णयक्षमता आणि समस्या निवारण (Decision Making).
• सामान्य मानसिक क्षमता (Mental Ability).
• मूलभूत संख्याशास्त्र (Basic Numeracy - इयत्ता १० वी स्तर).

---

२. मुख्य परीक्षा (Mains Syllabus - Descriptive)

मुख्य परीक्षा वर्णनात्मक असून ती एकूण ९ पेपर्सची आहे:

अ) पात्रता पेपर्स (Qualifying - २५% गुण आवश्यक)

• पेपर १ (मराठी): व्याकरण, आकलन, संक्षिप्त लेखन, निबंध लेखन आणि भाषांतर (३०० गुण).
• पेपर २ (इंग्रजी): Grammar, Comprehension, Precis Writing, Essay, and Translation (३०० गुण).

ब) गुणवत्तेसाठी मोजले जाणारे पेपर्स (Merit Based - २५० गुण प्रत्येकी)

• पेपर ३ (निबंध): दिलेल्या विषयावर प्रभावीपणे निबंध लिहिणे.
• सामान्य अध्ययन १ (GS 1): भारतीय वारसा आणि संस्कृती, इतिहास आणि जगाचा व महाराष्ट्राचा भूगोल.
• सामान्य अध्ययन २ (GS 2): शासन व्यवस्था, राज्यघटना, राजकारण, सामाजिक न्याय आणि आंतरराष्ट्रीय संबंध.
• सामान्य अध्ययन ३ (GS 3): तंत्रज्ञान, आर्थिक विकास, जैवविविधता, पर्यावरण, सुरक्षा आणि आपत्ती व्यवस्थापन.
• सामान्य अध्ययन ४ (GS 4): नीतिशास्त्र (Ethics), सचोटी आणि अभियोग्यता (Integrity & Aptitude).
• वैकल्पिक विषय (Optional Subjects): आयोगाने दिलेल्या २६ विषयांपैकी एक विषय निवडणे अनिवार्य आहे.

---

३. मुलाखत (Interview Syllabus)

मुलाखतीमध्ये कोणताही निश्चित अभ्यासक्रम नसतो, परंतु खालील गोष्टींवर भर दिला जातो:

• व्यक्तिमत्व विकास: स्पष्ट बोलणे, आत्मविश्वास आणि संवाद कौशल्य.
• सद्यस्थिती ज्ञान: चालू घडामोडींवर स्वतःचे मत मांडणे.
• प्रशासकीय कल: कठीण प्रसंगात निर्णय घेण्याची क्षमता.